Kapalı eklem cerrahisi, tıptaki adıyla artroskopi, eklemi büyük bir kesiyle açmadan, birkaç milimetrelik deliklerden yerleştirilen kamera ve ince aletlerle yapılan ameliyattır. Eklem içi berrak bir sıvıyla şişirilir, kamera görüntüsü ekrana büyütülerek yansıtılır ve işlem bu görüntü üzerinden yürütülür. Cerrah ekleme doğrudan bakmaz; ekrana bakarak çalışır.
Yöntemin temel farkı, ekleme ulaşmak için kas ve kapsül dokusunun büyük ölçüde kesilmesine gerek kalmamasıdır. Açık cerrahide ekleme ulaşmak başlı başına bir hasar oluşturur; kapalı yöntemde bu aşama neredeyse ortadan kalkar. Ameliyat sonrası ağrının daha sınırlı olması ve harekete erken başlanabilmesi büyük ölçüde bununla ilişkilidir.
İşlem Nasıl İlerler?
Ameliyat genellikle bölgesel ya da genel anestezi altında yapılır. Diz artroskopisinde çoğu zaman iki, bazen üç küçük giriş noktası kullanılır. Bunlardan birinden kamera, diğerinden çalışma aletleri yerleştirilir.
Eklem içine sürekli sıvı verilerek görüş alanı temiz tutulur ve yapılar birbirinden ayırt edilebilir hâle gelir. Cerrah önce eklemin tamamını sistemli biçimde gözden geçirir; kıkırdak yüzeyleri, menisküsler, bağlar ve eklem zarı sırayla incelenir. Bu tanısal aşama, görüntülemede saptanamayan ek bulguların ortaya çıkmasını sağlayabilir.
Sorun belirlendikten sonra onarım aşamasına geçilir. Kullanılan aletler tıraşlayıcı başlıklar, dokuyu kesen ve büzüştüren cihazlar, dikiş atmaya yarayan özel tutucular ve küçük çapalardır. İşlem bitiminde sıvı boşaltılır ve giriş noktaları birer ya da ikişer dikişle kapatılır.
Hangi Eklemlere Uygulanabilir?
Diz, artroskopinin en sık uygulandığı eklemdir. Menisküs yırtıkları, ön çapraz bağ yeniden yapılandırması, eklem içi serbest cisimler ve kıkırdak yüzeyine yönelik işlemler bu kapsamdadır.
Omuzda rotator manşet tendon onarımı, sıkışma sendromunda kemik çıkıntının düzeltilmesi ve tekrarlayan çıkıklarda eklem dudağının onarımı artroskopik olarak yapılabilir. Kalça artroskopisi, femoroasetabular sıkışma denilen tabloda ve eklem dudağı yırtıklarında kullanılır. Ayak bileğinde eklem içi kıkırdak lezyonları ve sıkışma sorunları, el bileğinde ise üçgen kıkırdak yapısına yönelik girişimler bu yöntemle ele alınabilir. Ankara Ortopedi Doktoru tarafından yapılan değerlendirmede eklemin anatomisi ve sorunun yerleşimi yöntemin uygunluğunu belirler.
Menisküs Cerrahisinde Yaklaşım Değişti
Geçmişte yırtık menisküs dokusunun büyük bölümü çıkarılırdı. Zamanla, menisküsün dizde yük dağıtan ve kıkırdağı koruyan bir yapı olduğu ve çıkarılmasının uzun vadede kireçlenmeye zemin hazırlayabildiği anlaşıldı.
Bugün öncelik, mümkün olduğunca menisküsü korumak ve uygun olgularda dikişle onarmaktır. Onarımın başarılı olabilmesi için yırtığın kanlanması iyi olan dış bölgede bulunması tercih edilir; iç kesimdeki yırtıklarda beslenme sınırlı olduğundan onarım her zaman uygun olmayabilir. Yaş, yırtığın biçimi ve süresi de karar üzerinde etkilidir. Onarım yapıldığında iyileşme süreci, yırtık kısmın düzeltilmesine göre daha uzun ve daha korumalı ilerler.
Bağ Yeniden Yapılandırması
Ön çapraz bağ koptuğunda uçları genellikle birbirine dikilerek iyileşmez. Bu nedenle uygulanan işlem onarım değil, yeniden yapılandırmadır: kopan bağın yerine yeni bir doku yerleştirilir.
Bu doku çoğunlukla hastanın kendi vücudundan alınır. Diz arkasındaki ince kaslara ait tendonlar ya da diz kapağı tendonunun bir bölümü sık kullanılan kaynaklardır. Alınan doku uygun kalınlığa getirilir, uyluk ve kaval kemiğinde açılan tünellerden geçirilir ve özel tespit malzemeleriyle sabitlenir.
Yeni yerleştirilen dokunun kemikle bütünleşmesi ve dayanıklılık kazanması aylar sürer. Bu nedenle rehabilitasyon programı aşamalı biçimde ilerletilir ve spora dönüş erken dönemde önerilmez.
Kıkırdak Yüzeyine Yönelik İşlemler
Eklem kıkırdağının kendini onarma kapasitesi sınırlıdır; damar içermediği için beslenmesi eklem sıvısı üzerinden gerçekleşir. Bu nedenle kıkırdakta oluşan sınırlı hasarların kapatılmasına yönelik özel yöntemler geliştirilmiştir.
Mikrokırık tekniğinde, hasarlı kıkırdak alanının altındaki kemikte küçük delikler açılır. Bu deliklerden gelen kemik iliği hücrelerinin bölgede onarım dokusu oluşturması amaçlanır. Oluşan doku, özgün kıkırdakla tümüyle aynı yapıda değildir ancak yüzeyi kaplayarak katkı sağlayabilir. Seçilmiş olgularda hastanın kendi kıkırdak hücrelerinin çoğaltılarak yerleştirilmesi ya da kemik-kıkırdak dokusunun eklem içindeki yük almayan bir bölgeden alınıp hasarlı alana aktarılması gibi yöntemler değerlendirilebilir. Bu işlemler daha çok genç hastalarda ve sınırlı, iyi tanımlanmış hasarlarda gündeme gelir; yaygın kireçlenmede uygun görülmez.
Ameliyathanede Kullanılan Ek Düzenekler
Artroskopi sırasında ekleme ulaşabilmek için eklem aralığının bir miktar açılması gerekir. Dizde bu, bacağın belirli açılarda konumlandırılmasıyla sağlanır. Kalça artroskopisinde ise ekleme girebilmek için kontrollü çekme uygulanabilir; kalça eklemi derin ve sıkı yapıda olduğundan bu düzenek gerekli olabilir.
Omuz artroskopisinde hasta oturur ya da yan yatar konumda ameliyat edilebilir; iki yaklaşımın da kendine göre üstün olduğu durumlar vardır. Turnike kullanımı, diz ve ayak bileği girişimlerinde görüş alanının temiz kalmasına yardımcı olabilir. Eklem içine verilen sıvının basıncı ve akış hızı da görüşün netliğini doğrudan etkileyen bir ayrıntıdır.
Yaygın Yanılgılar
"Kapalı ameliyat küçük ameliyattır" düşüncesi en sık rastlanan yanılgıdır. Kesi küçüktür, ancak eklem içinde yapılan işlem büyük olabilir. Bir bağ yeniden yapılandırması ya da geniş bir tendon onarımı, birkaç milimetrelik kesilerden yapılsa da kapsamlı bir cerrahidir ve iyileşme süreci aylara yayılabilir.
Bir diğer yanılgı, kapalı yöntemin her hastalıkta uygulanabileceğidir. İleri düzeyde kireçlenmiş bir dizde artroskopinin sağlayacağı katkı sınırlıdır; bu olgularda beklenti farklı yöntemlere yönelir. Çok parçalı bazı kırıklarda ve ileri deformitelerde açık cerrahi tercih edilir. Ankara Ortopedi muayenesinde hangi yöntemin uygun olduğu bu ölçütlere göre belirlenir.
Ameliyat Sonrası İlk Günler
Artroskopik girişimlerin önemli bir bölümü günübirlik ya da bir gecelik yatışla yapılabilir. İlk günlerde bölgede şişlik ve rahatsızlık hissi beklenen bir durumdur. Soğuk uygulama ve bacağın yukarıda tutulması bu dönemde önerilebilir.
Yara yerlerinin kuru tutulması istenir; duş alma izni hekim tarafından belirtilir. Ağrı kesici kullanımı ve pıhtı önlemeye yönelik düzenlemeler işleme göre planlanır. Bacakta ani ve tek taraflı şişlik, artan kızarıklık, akıntı ya da ateş gecikmeden bildirilmesi gereken bulgulardır.
Rehabilitasyon Programı
Kapalı cerrahi sonrası rehabilitasyon, uygulanan işleme göre belirgin biçimde farklılaşır. Basit bir eklem içi temizlik sonrası hasta kısa sürede yürüyebilir ve günlük yaşamına dönebilir.
Menisküs onarımı yapılmışsa, dikilen dokunun korunması için belirli bir süre yük sınırlaması ve diz bükme kısıtlaması uygulanabilir. Bağ yeniden yapılandırması sonrası program önce hareket açıklığı, ardından kas gücü, sonra denge ve koordinasyon, en son spora özgü hareketler biçiminde aşamalandırılır. Omuz onarımlarında kolun bir süre askıda tutulması ve hareketlerin kademeli olarak artırılması istenebilir.
Karar Süreci
Ortopedi Ankara değerlendirmesinde artroskopi kararı, muayene bulgularının görüntüleme sonuçlarıyla birlikte yorumlanmasına dayanır. Manyetik rezonans görüntülemede saptanan her bulgu cerrahi gerektirmez; özellikle ileri yaşta menisküste görülen yaşa bağlı değişiklikler şikayetin kaynağı olmayabilir.
Cerrahi dışı seçeneklerin denenmesi, çoğu planlı girişim öncesinde tercih edilen bir yaklaşımdır. Kilitlenme, tekrarlayan boşalma hissi ve dirençli mekanik şikayetler ise cerrahiyi öne çeken bulgulardır. Ankara Ortopedi Doktorları tarafından yapılan görüşmede işlemin kapsamı, beklenen iyileşme süresi ve olası riskler hastayla paylaşılarak ortak karara varılır.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Şikayetlerinizin değerlendirilmesi için bir Ortopedi ve Travmatoloji uzmanına başvurmanız önerilir.